Ayıplı malda dört seçimlik hak, ispat yükünün kimde olduğu, hakem heyeti ile tüketici mahkemesi arasındaki sınır.
Satın alınan ürünün sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımaması veya beklenen faydayı sağlamaması hâlinde mal ayıplı sayılır. Ayıp, ürünün fiziksel bir kusuru olabileceği gibi, satıcının veya üreticinin reklamında yer alan bir özelliğin üründe bulunmaması şeklinde de ortaya çıkabilir. Ambalajında, etiketinde veya kullanım kılavuzunda yer alan özelliklerden biri eksikse yine ayıptan söz edilir.
Dört seçimlik hak
Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici, aşağıdaki haklardan birini seçmekte serbesttir. Satıcı, seçilen talebi yerine getirmekle yükümlüdür:
- Sözleşmeden dönme: Satılanı geri vererek ödenen bedelin iadesini isteme.
- Bedelde indirim: Malı alıkoyup ayıp oranında indirim isteme.
- Ücretsiz onarım: Masrafları satıcıya ait olmak üzere tamir isteme.
- Ayıpsız misliyle değişim: Malın aynısıyla değiştirilmesini isteme.
Ücretsiz onarım veya değişim talepleri, malın niteliği ve tüketicinin kullanım amacı dikkate alınarak makul süre içinde ve tüketici için önemli bir sorun oluşturmayacak şekilde yerine getirilmelidir. Bu şekilde yerine getirilmezse tüketici diğer haklarına dönebilir.
Onarım hakkı kullanıldığında
Garanti süresi içinde arızalanan malın tamirdeki geçen süresi garanti süresine eklenir. Malın tamir süresinin azami süreyi aşması, aynı arızanın belirli sayıda tekrarlanması veya farklı arızaların sürekli ortaya çıkması hâllerinde tüketici, onarım yerine diğer seçimlik haklarını kullanabilir.
Ayıp ihbarı ve ispat yükü
Malın tesliminden itibaren kanunda öngörülen süre içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde de var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. Bu karine, tüketiciyi ciddi biçimde koruyan bir düzenlemedir.
Satıcının ayıptan sorumluluğu, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile kanunda belirlenen zamanaşımı süresi boyunca devam eder. Ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmiş olması hâlinde ise zamanaşımı süresinden yararlanılamaz.
Nereye başvurulur?
Uyuşmazlığın parasal değeri, başvurulacak mercii belirler. Belirli tutarın altındaki uyuşmazlıklarda Tüketici Hakem Heyetine başvurmak zorunludur; bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıklar ise tüketici mahkemesinde görülür. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden başvuru öncesinde güncel rakamın kontrol edilmesi gerekir.
Hakem heyetine başvuru ücretsizdir ve e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi aracılığıyla yapılabilir. Başvuruya fatura, garanti belgesi, servis fişleri ve satıcıyla yapılan yazışmalar eklenmelidir.
Hakem heyeti kararına itiraz
Hakem heyeti kararları taraflar için bağlayıcıdır. Karara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir. Mahkemenin itiraz üzerine verdiği karar kesindir.
Mesafeli satışlarda cayma hakkı
İnternetten yapılan alışverişlerde tüketici, teslim tarihinden itibaren on dört gün içinde hiçbir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir. Satıcı, cayma bildiriminin ulaşmasından itibaren on dört gün içinde bedeli iade etmelidir. Kişiye özel hazırlanan ürünler, çabuk bozulabilen mallar ve ambalajı açıldığında iadesi sağlık açısından uygun olmayan ürünler cayma hakkının istisnalarındandır.
Satıcı cayma hakkı konusunda bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmemişse, cayma süresi uzar. Bu nedenle ön bilgilendirme formunun saklanması önemlidir.
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayların özelliğine göre süreç ve sonuç değişebileceğinden, hak kaybına uğramamak adına uzman bir avukata danışılması önerilir.